Psorijaza

Psorijaza (u narodu poznata još i kao ljuskavica) je učestala, hronična nezarazna kožna bolest za koju nije poznat tačan uzrok. Manifestuje se u vidu crvenih, zadebljalih ploča i plakova sa beličastim (srebrnastim) ljuspama, najčešće lokalizovanim u kosmatom delu glave, na laktovima, kolenima, donjem delu leđa, noktima, a može da zahvati i zglobove.

Javlja se u celom svetu, a prevalenca u Evropi je 1-3%, zavisno od ispitivane populacije. Promene koje se javljaju kod osoba koje imaju psorijazu rezultat su ubrzane deobe ćelija.  Normalnim ćelijama kože u zdravim uslovima je potrebno oko 28 dana da bi migrirale iz dubine kože na njenu površinu, gde zamenjuju mrtve ćelije koje otpadaju. Kod psorijaze ovaj ciklus traje četiri dana jer se ćelije kože prebrzo razmnožavaju, što za posledicu ima stvaranje ljuspi. Dolazi do nakupljanja velikog broja T-limfocita, što potvrđuje da se radi o imunološkom poremećaju koji dovodi do kožnih promena.

psorijaza simptomi

 

Uzrok psorijaze

Psorijaza ima višeuzročnu etiologiju. Ona je veoma često, genetski uslovljeno, oboljenje kože u čijem formiranju učestvuju nepoznati i različiti provocirajuci faktori – psihološka trauma, infekcija ili lekovi. Glavni okidač za ovu bolest je stres, a od ostalih faktora značajna je upotreba lekova (npr. beta-blokatora, nekih nesteroidnih antiinflamatornih lekova), kao i infekcije (virusima, bakterijama), dok alkohol i pušenje pogoršavaju tok bolesti.

Genetika

Studije pokazuju da bi većina slučajeva psorijaze mogla biti nasledna, zbog učestalosti pojave psorijaze u porodicama osoba sa tim problemom. Epidemiološkim istraživanjima je utvrđeno da  je naslednost psorijaze je 35 do 90 % i vrlo je kompleksna. Ukoliko jedan roditelj ima dijagnostikovano oboljenje mogućnost da ga dete nasledi je 15% a  ukoliko oba roditelja imaju psorijazu, verovatnoća da će je imati i deca iznosi čak 50 posto. Prema skorašnjim istraživanjima svaka deseta osoba ima u sebi gen za ovu bolest, što ne znači da  će svaka osoba koja ima taj gen  i oboleti od nje.

Infekcije

Infekcije često učestvuju u razvoju psorijatičnih simptoma. Bakterije, naročito streptokoke, su najčešće uključeni patogeni i povezani su sa kapljičnom psorijazom. Infekcija virusom humane imunodeficijencije (HIV), iako nije direktan uzrok psorijaze, dokazano povećava verovatnoću pojave težih oblika psorijaze, ako osoba već ima psorijazu. Bakterijske infekcije (streptokokna upala grla) može biti okidač ispoljavanja gutatnog oblika psorijaze.

Stres


Stručnjaci govore da stres i pad imuniteta mogu biti primarni uzroci javljanja psorijaze. Ogromna količina stresa dovodi  do iznenadnog slabljenja imuniteta, a to dalje može da se ispolji i kroz promene na koži, odnosno psorijazu. U Velikoj Britaniji preko 60% obolelih od psorijaze veruje da je to bio glavni uzročni faktor.

Lekovi


Pojedini lekovi, a posebno litijum, antimalarici i beta-blokatori mogu pogoršati ili uzrokovati nastanak psorijaze. Nagli prekid terapije jakim topikalnim ili oralnim kortikosteroidima može izazvati povratak simptoma, koji mogu biti ozbiljni.

Sunčanje

Mnogi pacijenti se intenzivno sunčaju i veruju da im se od sunčanja psorijaza povlači. Međutim, psorijaza može biti provocirana ili pogoršana intenzivnim sunčanjem u letnjim mesecima, što je utvrđeno kod Skandinavaca.

Alkohol i pušenje

 Zapaženo je da alkohol i pušenje imaju štetan uticaj na psorijazu.

uzroci psorijaze

Simptomi psorijaze

Kožna bolest psorijaza se lako može uočiti. Kožne promene su eritematozne (crvenkaste ) ploče ili čvorići (plakovi ili papule) sa ljuskom (skvamom), zbog čega se psorijaza u našem narodu naziva i ljuskavica. Ploče su više ili manje zadebljale, srebrnastog izgleda, jasno ograničene od okoline. Zahvaćenost kože ovim promenama može da varira od manjih do izrazito velikih površina. Može da zahvati celo telo, ali se prvobitno javlja na laktovima, kolenima, pupku, stopalu i donjem delu leđa. Psorijaza može čak zahvatiti površinu čitavog tela (eritrodermija), kada je pacijent životno ugrožen.  Nasuprot ovom opisu kod nekih osoba se pojavljuju ploče na čitavim površinama tela, lica, poglavine, nekada praćene sterilnim gnojanicama, čak može postojati i upala kože celog tela. Najčešća lokalizacija ispoljavanja su poglavina, laktovi, kolena, šake, stopala, trup i nokti a može da zahvati i zglobove. Zglobovi su zahvaćeni u 10 -25% obolelih od psorijaze. Takodje, može biti praćena učestalim svrabom ali kod manjeg procenta obolelih. Zbog različitih manifestacija bolesti dijagnoza psorijaze je otežana, čak može imitirati i razne druge bolesti. Radi se o imunološkom upalnom procesu kože, koji nije infektivan i ako ga nekada mogu isprovocirati bakterijska žarista u organizmu.

Psorijaza po fazama

Kao ni svako drugo oboljenje, tako ni psorijaza ne nastaje tek tako, iznenada. Ona se javlja u tri osnovne faze:

  • progresivna faza;
  • stacionirana faza;
  • regresivna faza.

U prvoj progresivnoj fazi počinju da se naziru promene na koži koje se sa osipom spajaju pri čemu nastaju mrlje različitih veličina. Posle nekoliko nedelja od pojave oboljenja nastaje faza stabilizacije bolesti. U poslednjoj fazi, bolest se polako povlači, jer su mrlje spljoštene i koža počinje da se pročišćava.

Kada se psorijaza najčešće javlja?

Psorijaza se najčešće javlja kod odraslih, mada nije isključena mogućnost i da se pojavi kod dece. Može se pojaviti u bilo kom životnom dobu, mada se najčešće javlja u periodu između 16 i 30 godina i posle pete decenije života. Muškarci i žene podjednako oboljevaju iako se kod žena oboljenje uglavnom ranije manifestuje.

Oblici psorijaze

Postoje brojni klinički oblici psorijaze. Pojedinačni oblici se razlikuju po lokalizaciji, trajanju, stepenu zahvaćenosti kože, obliku pojedinačnih promena, vrsti i izgledu ljuske. Najčešći oblik, plak psorijaza, počinje stvaranjem malih, crvenih, izdignutih polja kože. Vremenom se ova polja postepeno povećavajui i na njihovoj površini se stvaraju ljuske. Iako se najpovršniji slojevi ljuspave površine lako otklanjaju, donji delovi su, pak, čvrsto priljubljeni za obolelu površinu kože. Regioni kože koji su najčešće zahvaćeni psorijazom su poglavina, laktovi, kolena, donji i gornji ekstremiteti, genitalije, nokti, dlanovi i tabani.  Psorijaza poglavine se često pogrešno tumači kao intenzivnije perutanje kosmatog dela kože (seboreja). Nokti obolelih od psorijaze mogu da imaju fina tačkasta udubljenja na površini, a moguće su i promene u vidu zadebljanja i rascepa trošnih beličastih nokatnih ploča koje su izgubile uobičajenu boju i sjaj.  Inverzna psorijaza podrazumeva pojavu kožnih promena u pazušnim jamama, ispod dojki, u genitalnom predelu i preponama, i/ili u predelu gluteusa. Gutatna psorijaza (u obliku kapljicama-sličnih kožnih promena) se obično javlja kod dece i mlađih osoba posle neke respiratorne infekcije, a ispoljava se u vidu brojnih, diskretnih, crvenih, ljuspavih tačkica, najčešće na leđima. Ovaj oblik najčešće spontano iščezava posle nekoliko nedelja ili meseci.
Kako se dijagnostikuje psorijaza?
Dermatolog postavlja dijagnozu psorijaze pregledom kože, nokatnih ploča i kosmatog dela poglavine. Ukoliko postoji sumnja u ispravnost dijagnoze, neophodno je učiniti biopsiju obolele kože sa histopatološkom analizom.

tipovi psorijaze

Kako se leči psorijaza?

Terapijski pristup mora biti različit za svakog pacijenta u zavisnosti od oblika i rasprostranjenosti oboljenja. Prva terapijska linija blage i lokalizovane psorijaze, najčešće su su kortikosteroidni kremovi, sa ili bez salicilne kiseline. Često se kortikosteroidni kremovi kombinuju sa kremovima koji sadrže vitamin D3 (kalcipotriol) ili sintetički vitamin A (tazaroten). Dugo i uspešno korišćeni produkti katrana najčešće se koriste kod manjeg uspeha navedenih susptanci. U terapiji  oblika psorijaze praćenih upalom zglobova koriste se lekovi koji spadaju u grupu citostatika (Metotrexat), ali koji se daju u tako malim dozama da imaju imonomodulatorno dejstvo – ne citostatsko. Izomeri sintetičkog vitamina A – acitretini, su preporučljivi kod psorijaze dlanova i tabana praćenih gnojanicama.

UVA i UVB zračenja su vrlo uspešna u tretmanu psorijaze, sa ili bez dodatka supstanci koje intenzivnije vezuju UV zrake. U ovom tipu terapije je iskorišćeno povoljno dejstvo sunčevih zraka na osobe koje boluju od psorijaze. Morska voda sa mnoštvom minerala i sunčeva svetlost (UV zracenje) dovode do povlačenja blagih oblika psorijaze. UVA i UVB zračenja imaju imunomodulatorno dejstvo na kožu, zbog cega se smanjuje količina T limfocita u koži. Sa navedenim dejstvom smanjuju se i psorijatični pečati nastali umnožavanjem ćelija kože i nakupljanje belih krvnih zrnaca i medijatora upale. Obzirom da se istovremeno snižava imunitet kože i od drugih štetnih faktora, obolelim pacijentima se savetuje dozirano izlaganje suncu, uvek sa zaštitnim faktorom 20 ili 30. Biološki tretman je novi vid terapije koji prevashodno deluje na T limfocite. Tretmani su izuzetno skupi i izbor su za pacijente koji imaju psorijazni artritis – upalu zglobova ili neku kontraindikaciju za do sada navedene tipove terapija.

Iako postoji široka paleta načina lečenja psorijaze, gotovo 40% pacijenata je nezadovoljno, najčešće zbog nemogućnosti trajnog izlečenja bolesti, kao i neprekidnog korišćenja terapije.